نور در معماری 2 (مسجد شیخ لطف الله)

Noor Dar Memari 06

این نوشتار در مورد نور پردازی در مسجد شیخ لطف الله  هست که به نظرم با نوشتار موجود در پژوهشکده نزدیکی دارد:

از جمله موارد حیرت برانگیزی که در مسجد شیخ لطف الله به کار رفته است مسئله نور پردازی است تا آنجا که می توان گفت مسجد شیخ لطف الله بر اساس نور پردازی بنا شده است و معمار بنا در ترکیب نور و فرم و رنگ دست به نبوغ تازه ای زده است که تا کنون نظیر آن وجود نداشته است.

 

 

مکانیسم نور پردازی در مسسجد شیخ لطف الله بسیار تامل بر انگیز است و این نشان از آن دارد که محمد رضا بنا اصفهانی نسبت به نور و پیچیدگی های آن تسلط کامل داشته استٰ؛ و همین موضوع سبب شده است تا نور پردازی که در مسجد شیخ لطف الله شده آن را از دیگر مساجد متمایز می کند.

به عنوان نمونه می توان به مسئله فرم و کیفیت نور اشاره کرد؛ همه افرادی که با هنر عکاسی یا فیلم برداری آشنایی دارند می دانند که از تابیدن نور مستقیم باید پرهیز کرد و برای این کار از پارچه یا چترهایی استفاده می کنند تا نور به نحو مستقیم تابیده نشود و سر انجام نور در نهایت آرامش و لطافت بر صفحه نقش ببندد.

محمد رضا بنآ اصفهانی با عبور دادن نور از دو پنجره که پشت سر هم قرار گرفته اند و با هم 70/1 تا 2 متر فاصله دارند سبب شده است تا دو حالت در نور پدیدار شود؛ عبور نور از سوراخ های مشبک این پنجره ها که تقریبا شبکه آن ها مقابل همدیگر قرار ندارند سبب آن می شود که نور قبل از ورود به مسجد 2 بار شکسته شود. در نتیجه دیگر نور آن تیزی و برندگی نور معمولی را ندارد و به اصطلاح ملایم شده است؛ بنابراین با نگاه و تعمق بیشتر می توان به راحتی پی برد که وجود نور در این مسجد فقط تابیدن نور به صورت رشته های زرین به دیوار مقابل پنجره ها نیست تا آنجا که به علت برخورد نور به پنجره های مشبک و ایجاد انفجار در نور؛ هزاران ستاره طلایی درخشان را در صفحه داخلی گنبد میبینیم.

استاد دکتر محمد علی اسلامی نقش نور را در مسجد شیخ لطف الله را این گونه توصیف می کند:« آنگاه خود شبستان می آید که زیبایی و آراستگی نازنینش با نور ملایم نوازش کننده ای که دارد در عین عبادتگاه بودن؛ آن را شبیه حجله گاهی میکند. و در زیر این طاق مدور هوش ربا و در آغوش رنگ ها و منحنی ها و زاویه ها و حریر نور این احساس دو گانه خواهش خاکی و عروج آسمانی به هم آمیخته می شود.»

راهنماهای مسجد که از سمت سازمان میراث فرهنگی در مسجد هستن به این موضوع اشاره میکنن که طراحی نور در زیر گنبد مسجد شیخ لطف ا... به گونه ای هست که همیشه به صورت یک پیکان جهت قبله رو نشان میده.مسجد از این دیدگاه هم نورپردازی ویژه ای داره.من نوشتاری در این مورد پیدا نکردم اما خودم این رو در کاشیکاری زیر گنبد دیدم.

 

Noor Dar Memari 01

 Noor Dar Memari 02

Noor Dar Memari 03

Noor Dar Memari 04

Noor Dar Memari 06

نام پژوهشگر : محمد رضا ملانوروزی

تهیه شده در:

پژوهشگاه کلام زندهپژوهشکده پژوهش هنر

برای آگاه شدن از دیگر نظرات در باره ی این اثر، ادامه ی مطلب را مطالعه کنید.

همچنین از شما دعوت می شود در صورت مطالعه ی این اثر در نقد و بررسی مشارکت کنید یا جمله ها و پارگراف های که برای شما اثر گذار بوده است را با دیگران سهیم شوید.